Ayna

Ünvanı, ister Cihan Devleti, isterse Süper Güç olsun… Mezkûr devlet, bu ünvana ancak o ünvanın hakkını verdiğinde lâyık olur. Büyük Devlet olmanın vazgeçilmez şartı âdil olmaktır. Devlet-i Ebed Müddet hayatımızın altın halkası, Osmanlı Devleti veya Devlet-i Aliyye, bir Cihân Devletiydi. Hazerde ve seferde yani barışta ve savaşta hep adaleti gözetirdik. Adaleti, yalnızca kendi Müslim tebaamız; Müslüman vatandaşlara değil, gayrimüslim vatandaşlara ve seyyah gibi memleketimize gelmiş ecnebilere de tatbik ederdik. Gayrimüslim tebaa kendi hastane, mektep ve vakıf gibi müesseselerine sahiplerdi. Aralarındaki hukukî ihtilafları, kendi mahkemelerinde görebilirlerdi. Şu var ki onlara devletin umum mahkemeleri de kapalı değildi. Çoğunlukla bizim mahkemelerimize giderlerdi.