Birleşmiş Milletler Irk Ayrımcılığının Ortadan Kaldırılması Komitesi, Fransa’yı Yeni Kaledonya’daki yerli halkın kendi kaderini tayin hakkını zedeleyebilecek siyasi ve anayasal adımlar konusunda uyardı.
ANKARA (AA) – Birleşmiş Milletler (BM) Irk Ayrımcılığının Ortadan Kaldırılması Komitesi, Fransa’yı Hint-Pasifik’teki kolonisi Yeni Kaledonya’da yerli halkın kendi kaderini tayin hakkını baltalamaması konusunda uyardı.
Komitenin Erken Uyarı ve Acil Eylem Prosedürü kapsamında yayımladığı yazılı açıklamada, Fransız hükümetinin Yeni Kaledonya’da planladığı siyasi ve anayasal reformları yerli halkın rızasına dayalı şekilde yürütmesi gerektiği belirtildi.
Açıklamada, adanın sömürgecilikten arınma ve kendi kaderini tayin sürecinde uygulanacak idari, hukuki ve anayasal önlemlerin, yerel kurumlar ve temsilcilerle “etkin, şeffaf ve iyi niyete dayalı” müzakereler çerçevesinde ele alınmasının önemine dikkat çekildi.
Yeni Kaledonya’ya ilişkin son siyasi girişimlerin, 1998’de imzalanan Noumea Anlaşması ile oluşturulan çerçeveyi ve yerel halkın kendi kaderini tayin hakkını zayıflatabileceği ifade edilen açıklamada, söz konusu girişimlerin yerli Kanak halkının siyasi katılım haklarını olumsuz etkileyebileceği kaydedildi.
Komitenin, Fransa’nın Bougival kentinde 2025’te imzalanan ve adanın statüsünü düzenleyen anlaşmanın “kapalı kapılar ardında Fransız yetkililer tarafından yapıldığı” yönündeki haberlerden derin endişe duyduğu aktarılan açıklamada, anayasal reform sürecinin çok taraflı müzakereleri içermediği vurgulandı.
Açıklamada, Fransız hükümetinden Kanakların siyasi katılım haklarını güçlendirecek acil ve etkili önlemleri hayata geçirmesi istenirken, Fransız polisinin adadaki orantısız ve aşırı güç kullanımına ilişkin endişeler de dile getirildi.
Yeni Kaledonya’da bağımsızlık yanlıları, 2024’te Fransız hükümetinin yerli halkla yapılan anlaşmalara aykırı olduğunu savundukları anayasal reform girişimine karşı protestolar başlatmıştı.
Paris yönetimi, 13 Mayıs 2024’te başlayan protestoları güvenlik güçleriyle bastırmış, düzenlenen operasyonlarda 10’dan fazla kişi yaşamını yitirmişti.
Protestoların ardından Paris yönetimi ile bağımsızlık yanlıları arasında müzakereler başlamış ve Bougival Anlaşması süreci gündeme gelmişti.
Fransa’nın Bougival kentinde 12 Temmuz 2025’te Yeni Kaledonyalı temsilciler ile Paris hükümeti arasında, “Fransa bünyesinde özel statülü bir Yeni Kaledonya devleti kurulmasını” öngören anlaşma imzalanmıştı.
Yeni Kaledonyalı bağımsızlık yanlıları ise Bougival Anlaşması’nın yerli halkın taleplerini yansıtmadığı gerekçesiyle anlaşmaya karşı çıkmıştı.
