Amerikan imparatorluğu çatırdıyor

İbn Haldun, “asabiye” dediği imparatorluklar kuran beşerî enerjinin zirveye çıktıktan sonra inişe geçip zamanla çökeceğini yazmıştı. Aşiretlerden veya küçük site devletlerden çıkan imparatorlukların büyümesini ve çöküşünü anlatmıştı. Osmanlılar İbn Haldun’u sevmişler, fakat bir istisna koymuşlardı: Osmanlı “devlet-i ebed müddet”ti. İlk alarmı 17. Yüzyılda Koçi Bey verdi. Devletin bozulduğunu IV. Murat’a rapor etti. Kayırmacılık yüzünden tımar sistemi ve medrese bozulmuştu, devlet çürüyordu. 19. Yüzyılda çöküş açıkça görüldü. Tanzimat’ın temelinde bu endişe vardı. Bilhassa Fuat Paşa bunu açıkça ifade etmişti. İmparatorluğun gücü, eskiden fethettiği geniş toprakları korumaya yetmiyordu. Cevdet Paşa’da ve Abdülhamid’de de bu kadar geniş toprakları niye fethetmiştik düşüncesi hissedilir.