Adalet mülkün temelidir

Devletleri yıkan şey çoğu zaman savaşlar değildir. Devletleri asıl çökerten şey adaletin kaybolmasıdır. Bu yüzden yüzyıllardır tekrar edilen bir söz vardır; “Adalet mülkün temelidir.” Osmanlı döneminde bu söz yalnızca bir nasihat değildi. Mahkeme salonlarının duvarlarına yazılırdı. Kadılar hüküm verirken başlarını kaldırdıklarında ilk gördükleri şey bu ilke olurdu. Çünkü devletin asıl dayanağı toprağı, ordusu ya da hazinesi değil; “adalet duygusudur.” İslam siyaset düşüncesinde sıkça zikredilen bir başka söz ise bu düşünceyi daha da ileri taşır; “Adalet devletin dinidir.” Genellikle Hz. Ali’ye atfedilen, bazı kaynaklarda ise Nizam el-Mulk’e dayandırılan bu söz aslında devlet felsefesinin özünü anlatır.